Het “geleende landschap” in de Japanse tuin

dscn1986-kopie

Japanse tuinen blijven me boeien door hun eenvoud en hun raffinement, de serene sfeer en soms oude bomen. Tijdens mijn reis naar Japan zag ik veel tuinen, bij tempels, in een park, bij paleizen. En dan ga je de verschillen zien.

Globaal zijn er een paar soorten tuinen: de wandeltuin, de binnentuin, de droge tuin – ook wel zentuin genoemd- en de theetuin, waarin altijd een theepaviljoen ligt, bedoeld voor de theeceremonie. Daarnaast zijn er natuurlijk in de loop der jaren mengvormen ontstaan. Een terugkerend begrip bij Japanse tuinen is het “geleende landschap”. De tuin moet aansluiten bij het omringende landschap, er zelfs een een soort miniatuuruitvoering van zijn. Dit zie je het beste in de landschapstuin, maar dit is dus niet hetzelfde als wat wij in het westen onder een “landschapstuin” verstaan. Alle typen tuinen (behalve de zentuin) kunnen landschapstuin zijn.

dscn1727-kopie

In elke Japanse tuin vind je naast planten en bomen een paar vaste elementen terug: een bamboeomheining, zand, rots, een ornament als een lantaarn of een bruggetje, water (als er geen water is worden steentjes neergelegd die het water symboliseren). In de roman: “de tuin van de avondnevel” van Tan Twan Eng kom je ongemerkt heel veel te weten over de uitgangspunten en de aanleg van een Japanse tuin. Ook heel goed te lezen voor niet-tuinmensen! Hieronder licht ik een paar tuinen uit die ik bezocht heb.

Tuinen bij tempels en heiligdommen

De oorsprong van de Japanse tuin gaat terug tot de vroege Shinto-tijd (6e tot ongeveer 8e eeuw) en de eerste tuinen lagen rondom de heiligdommen. Dit komt voort uit het geloof in de bezielde natuur: heilige bergen, bomen en rotsen. De berg Fuji wordt ook nu nog gezien als heilige berg. Toen later het boeddhisme voet aan de grond kreeg, kwamen er ook rondom de boeddhistische tempels tuinen. Zo’n tuin als bijvoorbeeld bij de Hase-dera tempel in Kamakura.  Hoogteverschillen, een pad met stapstenen omhoog, langs beelden en stenen lantaarns. Beneden een vijver met koikarpers. Door de tijd van het jaar en de vele mossen oogde de tuin erg groen, hoewel er nog wel wat bloeide.

dscn1705-kopie

De tuin bij Kinkaku-ji  (het Gouden paviljoen) in Kyoto. In de eerste tijd hadden mensen geen privétuinen. Dit veranderde vooral door de contacten met China. Deze tuin is aangelegd door een rijke shogun in ongeveer 1394, rondom zijn woonhuis/paviljoen. Pas na zijn dood werd dit paviljoen een boeddhistische tempel. Je komt de tuin binnen langs een laan met esdoorns en pijnbomen. Na een bocht sta je dan voor een grote vijver waarin de tempel zich ligt te spiegelen. Mijn indruk was dat deze tuin-met-vijver in feite was aangelegd om het paviljoen goed uit de verf te doen komen. Hier geen mossen en nauwelijks bloemen. Wel bomen en struiken langs een pad dat omhoog en omlaag steeds zicht bood op de tempel.

dscn1947-kopie

De wandeltuin: Kenroku-en in Kanazawa

Deze tuin wordt algemeen beschouwd als een van de mooiste van Japan. Hij is onderdeel van een veel grotere kasteeltuin en aangelegd tussen 1620 en 1840. De tuin is ruim, parkachtig opgezet, met een waterval, een theepaviljoen, bankjes, een vijver en stromend water met bruggetjes. De tuin was (in oktober) hoofdzakelijk groen: veel buxusbollen, struiken en bomen, ook fruitbomen met bijvoorbeeld mandarijntjes. Bij de vijver staan een paar heel oude pijnbomen, die elk najaar worden gestut met stokken zodat ze niet bezwijken onder zware sneeuwval (zie foto rechts).

dscn1891-kopie   dscn1881-kopie

De tuin bij de keizerlijke villa Tamozawa in Nikko

De keizerlijke villa werd omstreeks 1890 verplaatst van Tokoyo naar Nikko. Ik heb niet kunnen ontdekken hoe oud de omringende tuin is, maar je vindt er alle traditionele elementen. De tuin is veel kleiner en intiemer dan de Kenroku-en tuin en heeft heel veel mossen. Ook hier een water met bruggetje en een waterval. Even tevoren hadden we een wandeling gemaakt naar de waterval van Nikko. Grappig om dan te zien dat die in de tuin in miniatuurversie terugkomt. Een mooie illustratie van het “geleende landschap”! De villa heeft rondom veranda’s zodat je vanaf alle kanten steeds zicht op de tuin hebt. Slingerende paadjes nodigen uit om er doorheen te dwalen. De intieme sfeer en de vele kleine details maakten dit voor mij een van de beste tuinen.

dscn1771-kopie

Droge tuin of Zentuin

In 1191 wordt het Zenboeddhisme in Japan geïntroduceerd en komt de meditatietuin in gebruik. Vooral in Kyoto zijn veel zentempels. Zagen we tot dan toe alleen bont gekleurde tempels met rijkversierde beelden, een zentempel is een vrijwel lege ruimte met tatamimatten en schuifdeuren beplakt met transparant papier. Vanaf een veranda kun je de tuin zien, die bedoeld is om bij te mediteren, je kunt er niet doorheen lopen. Een van de beroemdste tuinen is die bij de Ryoan-ji tempel. Gelukkig was ik er vroeg in de morgen want hij wordt druk bezocht en dan is er van de meditatieve rust weinig te merken. Toen ik vertrok stonden de bussen met groepen voor de deur. Hier geen water, zoals te verwachten was in een droge tuin. Langs de veranda liggen mooi in patroon geharkte witte steentjes met hier en daar een rotsblok. De tuin gaat in elk geval terug tot 1480, sommigen menen dat hij ouder is. Na een brand in 1799 zijn de tempel en tuin herbouwd en sindsdien is de tuin niet veranderd.

dscn2004-kopie    dscn1994-2

Ook in Kyoto ligt het complex met zentempels en -tuinen op het terrein bij de Daiktoku-ji. Hier liggen 22 tempels bij elkaar, gescheiden door eenvoudige lage crèmekleurige muren. Ik zag o.a. de tuinen van de Daisen-in en de Obai-in tempels, allebei aangelegd in de 16e eeuw. Vooral deze laatste tuin was prachtig, intiem en ook nog eens heel rustig. Vanaf de binnenplaats leidt een slingerend paadje naar de tempel. In tegenstelling tot bij de Ryoan-ji kon ik hier dus wel een stukje door de tuin lopen tot ik aankwam bij de veranda. Daar kon ik gaan zitten om de tuin en de stilte op me in te laten werken. Een absoluut pure ervaring! In de Daisen-in kreeg ik een tekstje in het Engels mee, waarin uitleg gegeven wordt. Hiermee loop je langs de rivier (grind) van de jeugd om te eindigen in de grote oceaan van het leven (ook grind). In beide tuinen is fotograferen niet toegestaan. En dat zorgt er weer voor dat je de rust intenser beleeft.

het terrein van de daitoku- ji
het terrein van de Daitoku- ji

Vera van verawandelt.wordpress.com wees me er op dat in Hasselt (B) de grootste Japanse tuin van Europa ligt. Volgend voorjaar moet ik daar maar eens gaan kijken. Is toch dichterbij dan Japan.
Tot slot hierbij nog mijn blog van vorig jaar over de Japanse tuin op Clingendael.

Advertenties

3 gedachten over “Het “geleende landschap” in de Japanse tuin

  1. Hoi stieneke,

    Heel bijzonder wat je allemaal gezien hebt en leuk om dat op deze manier te volgen. Prachtig. Nooit geweten dat er zoveel verschillende Japanse tuinen zijn. Ben benieuwd naar je volgende bericht.

    Groetjes en alvast fijn weekend, Corinne

    >

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.