Maretak (Viscum album)

Net als de dennenboom (die meestal een spar is) hoort de maretak of mistletoe bij de naderende kersttijd.

DSCN8845maretak2

maretak in de winter met bessen

De magische maretak.

Rond de maretak hangt iets mysterieus. Met oeroude verhalen over de maretak die vooral uit noordwest Europa komen. Zo komt de maretak voor in de Edda en in de Keltisch mythologische verhalen. Druïden maakten gebruik van de krachten van de maretak. Maar de maretak mocht de grond niet raken dan zou hij zijn werking verliezen. Er werden allerlei eigenschappen aan de maretak toegeschreven: bevordering van de vruchtbaarheid van het vee, voorspoedige bevallingen en er werd een bosje opgehangen in de stal en aan de deur ter bescherming tegen onheil. Verder zou wat maretak in je slaapkamer helpen tegen nachtmerries.

In de antroposofie wordt maretak nog steeds gebruikt als geneesmiddel, tegen hoge bloeddruk, overgangsklachten en kanker bijvoorbeeld. DSCN9599

maretak op een appelboom in de zomer

Waarom is de maretak zo bijzonder?

De maretak is best bijzonder, het is namelijk een halfparasiet. Hij groeit alleen op een boom. Zijn wortels zitten niet in de grond, maar op een boomtak. Zijn voedsel en vocht haalt hij uit die boom. Het zonlicht kan hij zelf opnemen, hij heeft altijd groen bladeren.  

In de winter heeft de maretak witte bessen, die door de vogels gegeten worden en uitgepoept. Omdat ze erg kleverig zijn blijven die besjes dan vastkleven op een tak. Daarom wordt maretak ook wel vogellijm genoemd. Als die tak geschikt is, dan hecht de bes zich daaraan en zaait zich zo uit op de boomtak. Zo’n boomtak moet niet al te hard zijn, appelbomen, wilgen, populieren zijn bijvoorbeeld geschikt. Maretak is tweehuizig, om besjes te krijgen heb je een mannelijke en een vrouwelijke plant nodig. 

De maretak is dus niet zomaar aan te planten en het is dus wel te begrijpen dat er in vroeger eeuwen allerlei magische krachten aan zo’n bijzondere plant werden toegekend. 

En nu?

DSCN8844 (1)maretakIn Scandinavische sprookjes staat de maretak voor vriendschap en liefde. Daar komt misschien het gebruik van kussen onder de maretak/misteltoe vandaan. Die sprookjes voeren dan waarschijnlijk nog verder terug in de tijd. 

Hoe kom je aan een bosje maretak? Dat is niet zo gemakkelijk. Je kunt hem natuurlijk tegenkomen in het wild. In Frankrijk en België is de maretak tamelijk algemeen te vinden op populieren en wilgen.

Er bestaat een maretakkwekerij in het Brabantse Moergestel. Zij kweken al jarenlang maretakken op appelbomen. Als de besjes zijn afgevallen worden ze geraapt en uitgesmeerd over de boomtakken. En dan is het te hopen dat ze aanslaan en niet in hun prille stadium wegspoelen door een stevige regenbui. 

De kwekerij verkoopt appelbomen met maretak. In Margraten (Limburg) vond ik ook nog een maretakkenboerderij (met webshop) waar je ze per bosje of tak kan bestellen. 

De winterfoto’s heb  ik gemaakt in arboretum Kalmthout in België. De zomerfoto in een privétuin in Engeland.

 

Vrouwen en vissers in het Katwijks museum

Tijdens mijn “knopenrondje Katwijk” liep ik het Katwijks museum binnen. Ik vind kleine stadsmusea vaak verrassend. Zoals bijvoorbeeld het museum Gouda, het stadsmuseum in Harderwijk en ook Flehite in Amersfoort. Behalve de geschiedenis van de stad laten ze vaak ook andere kunst zien. Zo proberen ze steeds bezoekers te trekken met iets nieuws. 20221113_150446kop

In het Katwijks museum was ik nog nooit geweest. Zoals te verwachten is, is er veel te zien van het vissersleven van vroeger: allerlei attributen aan boord, klederdracht, interieurs. Er was groot verschil tussen een interieur van een welgestelde familie, dan van de gemiddelde vissersfamilie.

Krijjntje van W.SluiterNet zoals in Bergen, Domburg, de Veluwe (Nunspeet) kwamen ook in Katwijk schilders om de mensen en ook strandgezichten te schilderen. Het museum bezit een aantal werken van schilders uit de Haagse school. Het is aan hen te danken dat het bekende “witte kerkje aan zee” niet werd afgebroken toen er een nieuwe kerk kwam in het centrum. Nog steeds is het een bekend gezicht van Katwijk.

Het museum is gevestigd in een oud woonhuis met aanbouw. Er zitten nog mooie oude elementen in, zoals glas-in-lood. Je loopt van de ene kamer in de andere met werk van diverse schilders, die een relatie met Katwijk hebben of hadden. Zoals hier het portretje van Krijntje door W.A. Sluiter.

20221113_144917kop

Isaac Israels

Daarnaast is er nu een speciale tentoonstelling “De vrouw” met diverse vrouwenportretten die het museum koos uit een particuliere verzameling: Kees van Dongen, E. Pieters, Isaac Israëls, W.A. (Willy) Sluiter en Sam Drukker. Je komt meteen goed binnen met een groot schilderij van Sam Drukker en van Lita Cabellut die grote schilderijen maakt die ze zelf bewerkt met een craquelé effect.

Daarnaast zijn er ook kleine portretjes, zoals de Katwijkse kousenstopster of meisje met alpino (Isaac Israels).

Lota Cabellut

(Lita Cabellut)

De speciale tentoonstelling is nog tot en met 11 december 2022. Als je in de buurt bent is het zeker leuk om het Katwijks museum even in te lopen.

Meer info op de website  van het Katwijks museum.

De tuin na de eerste vorst

De eerste nachtvorst

Is in de ochtend het wreedst

Erna schijnt de zon

DSCN9765kop

Eigenlijk hoef ik aan dit plaatje weinig toe te voegen:  zo ziet de eerste nachtvorst er uit. Wat er nog stond te bloeien is gestold. Deze salvia zal er zo uit zien tot de zon weer schijnt en alles ontdooit. Pas dan is te zien hoeveel er over is.

Van sommige planten is dat direct duidelijk: de dahlia’s zullen niet meer bloeien en ook de Oost Indische kers is meteen uitgebloeid.

Toen het weerbericht nachtvorst voorspelde was ik direct begonnen. Planten in potten in de schuur gezet: de geraniums die nog uitbundig bloeiden, de hortensia’s en de lavendel. Zelfs de fuchsia die toch zo lang mogelijk buiten blijft stond voor een nachtje in de schuur.

Een aantal dahlia’s lag al te drogen in de schuur. Omdat de knoppen bruin werden had ik ze al eerder uit de grond gehaald. De andere dahlia’s gaan nu snel volgen.

En ach, de Oost Indische kers, die overleeft dit ook niet. Gelukkig had ik vooraf nog een vaasje gevuld.

20221116_123607

Want zo zien ze er nu uit:

DSCN9762kop

En dan nog dit:

De groenteboer had appels uit de Betuwe, spotgoedkoop. Elstar 0,99 per kg en Golden Delicious zelfs 0,69 per kg. Laat er nu net in de krant een recept van Karin Luiten staan voor appeljam! Zij maakte de jam met gember. Ik ga cranberries toevoegen. Ik heb al perenjam met gember en je kan niet overal gember doorheen gooien. Misschien bak ik ook nog een appeltaart.

Knopenrondje Katwijk aan Zee

Het was zonnig weer en na een drukke week wilde ik even uitwaaien. Het werd het strand van Katwijk aan Zee. Ik combineerde het met een knopenrondje van 7 km. Het was mijn eerste knopenrondje.

DSCN9742Bij een knopenrondje volg je nummers en pijlen. Dit knopenrondje begint bij paaltje 71 tegenover het bekende witte Andreaskerkje aan de boulevard. Dit kerkje kwam in de loop der eeuwen steeds dichter bij de zee te liggen, omdat het strand afkalft. Op het eerste stuk strand liggen nu grote buizen voor de zandsuppletie.

Bij paaltje 71 zie ik een schelpenpad waar een LAW loopt en een betonplatenpad. Ik kies het schelpenpad. De beide paden komen al heel snel uit op de boulevard. Maar ik besluit om eerst een stuk over het strand te gaan. Op dit stuk liggen geen buizen. Ik loop lekker langs de branding tot aan het einde van de boulevard. Daar ga ik een smal duinpad op.

De Soefitempel

Al snel zie ik de Soefitempel liggen in de duinen. Je verwacht het misschien niet in Katwijk, maar al jarenlang (sinds 1969) staat hier in de  duinen een Soefitempel. Het Soefisme noemt zich geen religie, maar zoekt verbinding met alle bestaande religies. DSCN9749

Door groene duinen

De wandeling gaat verder door de duinen. Het is een prachtig groen duingebied. DSCN9751Het meeste is natuurlijk uitgebloeid, maar ik zie nog een duinroosje in bloei en hier en daar bloeit het knalblauwe slangenkruid. Daarnaast zie ik de meidoorn en de duindoorn met bessen. Na het smalle pad met struiken gaat het verder het duingebied in. Hier worden de paden breder en de duinen zou ik hier “weids” noemen.

Er zitten herten in dit gebied, maar die krijg ik niet te zien. Het is er te druk voor met wandelaars en honden.

DSCN9756
Waarom zijn de duinen hier zo groen en weids? De toelichting bij het knopenrondje geeft de volgende uitleg: “Zowel ten noorden als ten zuiden van Katwijk zie je tussen de hoge duinen een aantal dellen: verdiepte grasvelden met aarden wallen eromheen. Ze dragen namen als Dorendel en Friezewei. Dit waren vroeger de akkertjes van de Katwijker vissersbevolking. De veldjes zijn zo diep uitgegraven als nodig was om het grondwaterpeil te bereiken. De Katwijkers verbouwden er duinaardappelen om de winter door te komen. Daarnaast droogden en herstelden de vissers er hun netten, het zogenaamde ‘boeten’. Door de eeuwenlange bemesting met schapen en door het achtergebleven visafval uit de netten groeien er nu op deze plekken bijzondere planten als hondskruid, bitterkruid en bremraap.”

De afknapper

Na het duingebied gaat de route verder door de bebouwde kom en daar gaat het mis. Ik zie geen nummers en pijlen meer. Na wat heen en weer geloop besluit ik om dan maar het bordje “centrum” te volgen. Dat komt ook overeen met de richting op het kaartje. Ik vermoed dat het eigenlijk de bedoeling is dat je de route met je telefoon volgt. Maar ik heb er een hekel aan om steeds op dat schermpje te kijken tijdens een wandeling. Ik volg een best wel drukke weg en ik vind het een afknapper na het mooie duingebied.

DSCN9745

Uiteindelijk bereik het ik oude centrum. Ik heb nog tijd  om even binnen te kijken in het Katwijks Museum. Daarover een volgende keer.

Tegenover de Vuurbaak staat een lange rij voor de viskraam. Het is lang geleden dat ik in Katwijk was, het valt me op hoeveel er veranderd is. Er zijn niet alleen meer strandtenten gekomen, ze zijn ook groter en (nu in november) nog vrijwel allemaal open.

Lekker uitgewaaid aan het strand, neem ik de bus terug naar Leiden.

Ik ben nog niet erg enthousiast over het knopenrondje. Maar dit was ook nog maar mijn eerste keer. Dus ik ga zeker nog eens een knopenrondje proberen.

Grond, Antjie Krog

RSCN6187 (1)hoe duidelijk spreekt de grond ons 
niet toe: hij behoort niet aan ons,
wij behoren aan de grond zoals de lucht
behoort de grond niemand toe

onteigen de grond bevrijd hem van
erfgoedmanie wij zijn met drogbeelden
vervloekt: deze grond is van mij
hie duidelijk spreekt de grond ons niet toe:

we heersen niet over planten
en dieren we moeten niet
langer denken dat de aarde
op knechting gegrond is
zoals de lucht behoort de grond
niemand toe

kijk eens hoe de herfst
zich uit haar knieholtes terug begint te trekken
de knotwilg een giftige waterklont
wurgt hoe duidelijk spreekt
de grond ons niet toe

orkanen   stormen   bergen
die vuurnesten spuwen we moeten
ons overgeven om door de grond geclaimd
te worden zoals de lucht behoort
de grond niemand toe

het idee dat grondbezit een mens van je 
maakt is gelul dat grond alleen sommigen toebehoort
moet uit mijn bek worden gespoeld hoe
duidelijk spreekt de grond ons niet toe: zoals
de lucht hoort grond niemand toe    te behoren

DSCN0300

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Antjie Krog , uit “Medeweten gedichten”, 2014

 

 

Landgoed Schovenhorst

Landgoed Schovenhorst in Putten is met 180 ha. de op één na grootste botanische tuin in ons land.  En ook een a-typische: er is een arboretum, een klein en een groot pinetum, een kleine ommuurde tuin  en bos, heel veel bos.

DSCN9685kop

Vanaf de bostoren (40 meter hoog) heb je dit overzicht over het landgoed. Bovendien staan bovenop die bostoren ook weer bomen, waaronder een ginkgo biloba. Jammer dat het niet echt helder weer was, anders zou je tot aan Amersfoort kunnen zien.

DSCN9667kopOntstaan als landgoed voor bosbouw

Schovenhorst werd in 1848 gekocht door de advocaat Schrober. Hij ontgon de heidevelden en maakte er een bosbouwbedrijf van. Hij experimenteerde met verschillende bomen en zo ontstonden de verschillende “bomentuinen”.

Nu wordt het landgoed beheerd door een stichting. Het landgoed krijgt geen subsidie en vraagt ook geen entreegeld. Schovenhorst wordt bekostigd met de opbrengsten van de houtkap.

Veel bijzondere bomen.

Ook al is het bos ook nog bedoeld voor houtproductie, het is geen eentonig bos. Er staan  juist veel verschillende soorten bomen en er wordt ook op gelet dat er gevarieerd wordt aangeplant. De coniferencollectie van  Schovenhorst behoort tot de Nationale Plantencollectie.

Er zijn bijna 100 Nederlandse plantencollecties, ze zijn opgezet en worden zorgvuldig onderhouden door specialisten . De collecties worden door hun eigenaren, maar ook door andere geïnteresseerden gebruikt voor bijvoorbeeld vergelijkend onderzoek. Op deze wijze vormen de Nederlandse Plantencollecties een cruciale rol in het opzetten en in stand houden van het Nederlandse (tuin)plantenassortiment.

Wandelingen

kolkHet landgoed ligt langs de Garderenseweg  in Putten. Aan de ene kant van de weg liggen groot en klein pinetum en arboretum. Aan de overkant ligt het bos met daarin een “Driecontinentenbos” en het “Josinapark” met veel dwergconiferern. Je kunt overal wandelen, er zijn 3 paaltjeswandelingen uitgezet, maar vrij wandelen kan ook. Onderweg staan af en toe informatieborden  zoals deze over de Kolk waar je op een van de wandelingen langskomt. Deze kolk is waarschijnlijk al ontstaan in de ijstijd.

Zoals overal op de Veluwe is ook hier de geschiedenis nooit ver weg. Een  cultuurhistorische wandeling voert langs grafheuvels, een oude Hanzenweg, de kolk en stuwwallen.

Tijdens de wandeling kun je af en toe  kunstzinnige houten kunstwerken tegenkomen, of zo’n bijzonder bankje.

DSCN9679kop

Landgoed Schovenhorst, Garderenseweg 93 in Putten.

Website NPC (Nederlandse Nationale Plantencollecties)

Meulunterenpad

Klompenpad door het buitengebied van Lunteren (12 km)DSCN9727kop

Klompenpaden gaan meestal door het boerenland, dit klompenpad stuurt je ook het bos in. Het wordt daardoor een mooie wandeling met veel afwisseling.

Langs de Eng

Vanaf station Lunteren gaat de “aanlooproute” naar het startpunt eerst een stukje door het dorp Lunteren. Na een bakje koffie bij het startpunt “De Wormshoeve” gaat het vrijwel meteen langs nog bloeiende akkerranden. Daarna loop ik een tijd langs een bosrand met rechts het bos en links de “Meulunterensche eng“. Een eng of enk was in het verleden het bouwland waarop de boeren uit de buurt hun gewassen verbouwden. Ze bemestten die grond met schapen- en koeienmest, vermengd met heideplaggen, Omdat dit eeuwen zo doorging kreeg de grond een dikke vruchtbare bovenlaag, die steeds hoger werd. Door dit plaggensteken ontstonden er ergens anders zandverstuivingen, daar kwam ik later voorbij (hier de foto v.d. zandverstuiving).

DSCN9736kop

De eng is nog steeds bouwland, maar langzamerhand verandert het gebied en zie ik nu veel villa’s met hoge ijzeren hekken. Die twee contrasten wisselen elkaar ook later in deze wandeling nog weer af. Enerzijds boerderijen en boerenland, anderzijds grote huizen met flinke tuinen en hekken.

Over de Goudsberg en het middelpunt van Nederland. 

Het bos heet hier “Goudsberg” en ja, er zitten een paar klimmetjes in. Hier op de Goudsberg zou het geografische middelpunt van Nederland liggen. Je komt er op deze wandeling langs. In een grote cirkel met een rand van cortenstaal begroeid met gras liggen een paar grote keien.  DSCN9729kop

Het hangt natuurlijk maar net af hoe je dit meet, het kadastrale middelpunt ligt namelijk in Amersfoort, om precies te zijn in het portaal van de OLV toren. Ik geef toe, ik ben bevooroordeeld. maar ik vind dit toch een betere plek dan die keien op de Goudsberg.

Een gebied vol geschiedenis.

De Goudsberg is allereerst gewoon een mooi bos met loofbomen. Het is ook een oud gebied waar een oude hessenweg doorheen gaat. Er liggen zgn. Celtic Fields, oude landbouwgronden, een stuk ouder dan de “engen”, ze dateren uit de ijzertijd. Ik passeer een bordje met uitleg, maar eigenlijk is er zo niets van te zien. Ze zijn overgroeid met bos. Als je goed kijkt zou je nog een soort van walletjes kunnen zien. Er zijn in dit gebied verschillende sporen van ijzertijdboerderijen gevonden. Er is een gereconstrueerde boerderij nagebouwd, maar helaas komt de route daar niet. Een andere keer dan maar.

Onderweg kom ik ook nog langs een bord over de “kopersmid van Lunteren”. Op die plaats is in 1939 het graf van een kopersmid gevonden, die leefde omstreeks 2200 v.C. De tijd waarin men net begon met het gebruik van metaal. Van het graf is nu niets meer over. DSCN9737kopOnderweg staan hier en daar “Terugkijkpalen”. Ze zien er uit als verrekijkers, maar je kijkt dus terug in hoe het gebied vroeger was. Helaas waren ze voor mij te hoog! Jammer wel dat ze ook voor kinderen te hoog zijn. Ik heb onderweg niemand er door zien kijken.

Er is nog een stukje geschiedenis in Lunteren, daarover vermeld de routefolder niets en er verwijzen ook geen bordjes naar. Als je het niet weet, zou je er niets van merken. Dat is de “Muur van Mussert”. Een laatste restant van het gebouw waar de NSB zijn partijbijenkomsten hield. Het ligt nu op het terrein van een bungalowpark. Toen de parkeigenaar de muur wilde slopen, is er een monumentenstatus aan dit laatste stuk muur toegekend. Ik weet niet zeker of je hem ook zou kunnen bezoeken. Er waren plannen voor een educatief centrum.DSCN9732kop

Het klompenpad gaat kriskras over de Goudsberg, je komt twee keer over de Hessenweg, langs een notarisbankje, een zandverstuiving en tot slot door het Lunterense Buurtbosch.

DSCN9735kopOok als je niks met geschiedenis hebt, is het een mooie wandeling. De bomen kleurden geel en rood, Ik kwam ook weer de nodige paddenstoelen tegen.

Zoals altijd is ook dit klompenpad weer uitstekend gemarkeerd. Er lopen trouwens nog veel meer wandelingen door dit bos, overal zie je pijlen etc. en ik kwam regelmatig wandelaars tegen.

Het is weer paddenstoelentijd

De herfst komt weer met paddenstoelen. Elk jaar opnieuw kan ik het niet laten om foto’s te maken. zo ook de afgelopen weken. Deze komen van de Veluwe, Tilburg en Amersfoort. DSCN9712kop

De vliegenzwam, rood-met-witte-stippen, is natuurlijk altijd fotogeniek. Maar soms zie  ik zulke bijzondere waar ik de naam ook niet altijd van ken. Ik doe een poging, maar ik ben nergens zeker van, behalve van de vliegenzwam. DSCN9673kopAan deze is geknabbeld, het is waarschijnlijk de biefstukzwam.

Deze sponszwam is wel herkenbaar. DSCN9675kopBij deze omgevallen paddenstoel kun je heel mooi de onderkant zien met de plaatjes of lamellen. Zou het de reuzenchampigon zijn? DSCN9700kopTja en dan zie je in de berm zomaar dit staan, het lijkt toch echt op eekhoorntjesbrood. Maar het kan ook nog een andere boleet zijn. DSCN9716kopEcht, als je goed om je heen kijkt, dan zie je ze overal. Je hoeft er niet eens speciaal voor naar het bos. De vliegenzwammen en het eekhoortjesbrood zag ik midden in Amersfoort langs de weg staan.

Tot zover de paddenstoelenshow van de maand oktober.

Herfst in de tuin

De herfst is echt op zijn hoogtepunt. Met in het bos vallende blaadjes, paddenstoelen, heel veel eikels en kastanjes. Soms regent het pijpenstelen, maar er zijn ook dagen dat ik nog gewoon buiten in de zon kan zitten (of wandelen). Na een (te) droge zomer hebben we nu een tamelijk normale herfst.

DSCN9678kopDe tuin loopt op zijn eind. De boontjes zijn op. De uien en bietjes zijn geoogst. De courgette- en tomatenplanten heb ik weggedaan. Binnen liggen nog wat groene (onrijpe) tomaten. Daar ga ik nog wat mee doen. Je kan er chutney van maken. Maar in het  “Pomodori”- boek staat een recept van gefrituurde. Onrijpe tomaten bevatten een stofje (tomatine), dit beschermt de plant tegen virussen en ziekten, maar voor mensen is het giftig. Je maakt het onschadelijk door verhitting.

Vorige week heb ik knoflook geplant. Die plant je in het najaar zodat je ongeveer mei/juni kan oogsten. De aardperen zijn uitgebloeid en binnenkort ga ik de eerste oogsten. In de aubergineplant zit nog een bloemetje. Daar zal geen vrucht meer van komen, daarvoor is het te koud, maar het is toch leuk.

DSCN9710kopHoewel mijn tuin aan het “aflopen” is, er is nog volop kleur. Dat is vooral dankzij de dahlia’s, al bloeit er nog wel meer. Maar de dahlia’s bezorgen me elk jaar opnieuw een kleurrijke herfst. Nog steeds zitten ze vol knoppen. Elke week vul ik een vaas met dahlia’s. En dan kan ik er ook nog van uitdelen.

Verbena bonariensis torent overal boven uit, ze begonnen wat laat, maar dat halen ze nu ruimschoots in.

En dan de Oost Indische kers! Die neemt, zoals elk jaar, de tuin bijna helemaal over. De regen van de laatste tijd heeft ze een enorme groeispurt gegeven. Ze bloeien door tot er echte nachtvorst is geweest. Dan zijn ze ook in één nacht helemaal weg.

Ook de voortuin is door de regen weer wat groener geworden. Overal komt het groen van blauwe druifjes en boshyacinten al weer op.

DSCN9703kop

De Alstroemeria die door de bouwsteigers nogal was geplet, komt helemaal terug. De hortensia heb ik kort teruggeknipt. Er zat geen model meer in. Misschien bloeit hij volgend jaar niet, omdat hij zo kort is. Dat neem ik dan voor lief.

20220722_112201kopGistermiddag las ik in de zon de biografie van Leonardo da Vinci uit. Het was zo’n boeiend verhaal, over een enorm veelzijdig mens, dat ik het boek nog een beetje mis. Ik zou willen vragen: “Waarom dit?” of: “Hoe zat het nou met dat?” Een enkele keer heb ik dat met een boek.

De belangrijkste boodschap uit dit boek over Leonardo’s leven:

Blijf vooral Nieuwsgierig!

Japanse notenboom (Ginkgo biloba)

ginnkgo bilobaDe Ginkgo biloba is een bijzondere boom. Vlakbij, hier om de hoek, staat er één in een tuin. In de herfst verkleuren zijn bladeren, net als veel andere bomen, geel. Zodra hij zijn blaadjes laat vallen, moet ik er gewoon een paar mee naar huis nemen.

Die bladeren zien er apart uit: in een waaiervorm met nerven die allemaal uit één punt bij de steel komen en dan parallel aan elkaar uitwaaieren. Er is geen middennerf met vertakkingen. Geen enkele andere boom heeft dat.

Het is eigenlijk geen notenboom. De vrouwelijke Ginkgo’s dragen wel een soort vlezige vruchten. Die vruchten zijn weliswaar eetbaar, maar ruiken erg vies. Daarom worden vrijwel alleen nog mannelijke bomen gekweekt, die dragen katjes.

“Levend fossiel”

De Ginkgo zou je een “levend fossiel” kunnen noemen. Het is een naaldboom die bladeren laat vallen. Daarvan zijn er nog een paar: de Larix bijvoorbeeld, maar die heeft naalden. De boom wordt “levend fossiel” genoemd, omdat het de enige soort is die overbleef van een familie van bomen die tijdens de Jura-periode (200 tot 145 miljoen jaar geleden) op aarde bestond.

De Ginkgo’s die we nu tegenkomen zijn allemaal aangeplant. Alleen in het westen van China zou de boom nog in het wild voorkomen.

Tempelboom of heilige boom

In het boeddhisme is de Ginkgo een heilige boom. Dat kwam onder meer door de geneeskracht die werd/wordt toegeschreven aan de bladeren. Ook tegenwoordig kun je volop potjes Ginkgo-preparaten kopen, de geneeskrachtige werking is echter nooit officieel bewezen. Toen het boeddhisme van China naar Japan ging, kwam de Ginkgo mee. In Japan plantte men de boom bij tempels. Daarom heet hij ook wel Japanse tempelboom.

Dat hij nu “Japanse” notenboom wordt genoemd en niet “Chinese” dankt hij aan de Duitse arts en botanicus Engelbert Kaempfer (1651-1716). Hij ontdekte de Ginkgo in Japan toen hij daar was met de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Hij beschreef de boom en nam zaden mee. In 1730 werd vermoedelijk de eerste Nederlandse boom geplant in de oude hortus in Utrecht.

ginkgo kopDe Ginkgo houdt stand

De Ginkgo biloba houdt het dus al miljoenen jaren vol. Ook nu is het nog steeds een oersterke boom, hij kan zelfs ouder dan duizend jaar worden. Hij lijdt niet bijzonder onder luchtvervuiling en wordt daarom ook langs straten geplant.

Deze Ginkgo zag ik op Schovenhorst in Putten. Als je straks de gele, waaiervormige blaadjes ergens ziet liggen, dan weet je dat dat hij in de buurt is.

De Ginkgo biloba, hij heeft alles al gezien. Een boom om met respect bij stil te staan.