Klokjes, klokjes, lenteboden

Februari, langzamerhand steken de eerste bloemetjes hun kopjes boven de grond. Als eerste en meest bekende:

Het sneeuwklokje

Vrijwel iedereen kent het sneeuwklokje (Galanthus). Niet iedereen weet dat er ontzettend veel soorten sneeuwklokjes zijn. Kwekerijen, als de Boschoeve in Wolfsheze, maar ook het Arboretum Kalmthout hebben nu sneeuwklokjesshows. Voor de echte liefhebbers, de “galantofielen”, zijn er sneeuwklokjesreizen naar Engeland. Engeland, waar tuinen tot kunst zijn verheven en tuinieren een lifstyle is. Engeland, waar keurige ladies elkaar te lijf gaan om juist die ene, bijzondere sneeuwklokjesvariëteit te bemachtigen. Zo’n reisje zou ik nog wel eens willen maken, niet zozeer vanwege de sneeuwklokjes, maar vooral vanwege die meppende dames…..

 

Het lenteklokje

Tegelijk met het sneeuwklokje bloeit nog een ander klokje. Ook wit, veel minder bekend, maar minstens zo mooi: het lenteklokje (Leucojum vernum) Tot voor een paar jaar kende ik het eigenlijk niet. Maar sinds de dag dat ik het leerde kennen, ben ik een beetje verliefd geworden op het lenteklokje.

Als je goed kijkt, zie je duidelijk de verschillen met het sneeuwklokje. Het loof van het lenteklokje is glimmend frisgroen, dat van het sneeuwklokje is doffer en neigt naar blauwgroen. Het bloemetje van het lenteklokje heeft altijd groene puntjes (zie bovenste foto). Het verschil is goed te zien op deze foto waar ze samen op staan.

 

 

Het zomerklokje

Jawel, ik ga nog even door: als het lenteklokje is uitgebloeid, ongeveer in maart/april, verschijnt het zomerklokje (Leucojum aestivum) Het is groter dan het lenteklokje, maar lijkt er sprekend op. Er is nog een verschil: het lenteklokje bloeit met een of hooguit twee bloemen per steel; het zomerklokje heeft meer bloemen per steel. Ik citeer nu van de website van De Warande (dè kwekerij voor stinsenplanten). Want het verschil van die bloemen per steel wist ik ook nog niet. Zo leer ik elke keer wat bij.

 

 

 

 

 

Advertenties

Oude hortus Utrecht

In de binnenstad van Utrecht, achter het universiteitsmuseum, ligt de oude hortus. Een mooie stilteplek midden in de stad. Het was  alweer even geleden dat ik er was, maar deze maand wilde ik er nog even heen. Want vanaf 5 maart a.s. gaat de tuin ruim een jaar dicht. Het universiteitsmuseum gaat ingrijpend verbouwen en de hortus wordt meteen meegenomen. Zo moet de kas een nieuw dak krijgen. En er komt vanaf de straat meer zicht op de tuin. Daarmee is de oude hortus misschien straks niet meer “een goed bewaard geheim” in de stad.

De oude hortus werd in 1723 op de huidige plaats aangelegd. Een deel van de tuin was bestemd voor onderricht aan de apothekersopleiding. Er is nog steeds een kruidentuin. Vanaf ongeveer 1850 veranderde de opzet, er werd veel onderzoek gedaan naar plantensystemen en er werden practicaruimtes bijgebouwd. In 1963 werd de hortus overgeplaatst naar Fort Hoofddijk, vlakbij de nieuwe Uithof. De oude hortus werd ontmanteld en raakte in verval. In de jaren ’90 namen buurtbewoners het initiatief om de oude hortus te herstellen. De tuin heeft nu een kas en twee oranjerieën. De kleine oranjerie is nog in gebruik voor het overwinteren van (citrus)planten. In de grote zit het “Ginkgo-café”. In de tuin staat een oude ginkgo, die nu natuurlijk nog kaal was. Het is geen grote tuin, maar door slingerpaadjes lijkt hij ruim. Er loopt ook altijd  minstens één kat rond, die vanuit de aanliggende huizen komt buurten.

 

stinsenplanten: winterakoniet (Eranthis) met krokus en dwergiris (Iris Reticulata)

Het is nog vroeg in het jaar, toch bloeit er al van alles. Ik zag helleborus, toverhazelaar en winterjasmijn en verschillende stinsenplanten. En, ik kon mijn ogen en neus nauwelijks geloven, er bloeide een kamperfoelie.

de vroegbloeiende kamperfoelie (Lonicera fragrantissima)

De oude hortus is nog open tot 4 maart a.s. In het weekend van 24/25 februari zijn er allerlei activiteiten: op zaterdag een stekjesmarkt en op zondag muziek in de oranjerie en poëzie van Ingmar Heytze. Gratis toegang met museumjaarkaart. Bij de koffie kan ik de wortelcake aanbevelen.

Ik ben erg benieuwd hoe de nieuwe oude hortus er uit zal zien. Ik ga dat volgend jaar bekijken en zal er verslag van uitbrengen. Beloofd. De planning is nu dat de tuin in het voorjaar van 2019 weer open gaat. Gelukkig gaan de botanische tuinen in de Uithof op 1 maart a.s. weer open.

het programma voor het weekend 24/25 februari 2018.

Wintergasten en een blijver

Zwanen, bezoek uit het hoge noorden

In de winter zijn er veel meer zwanen in ons land dan ’s zomers. Je kunt ze nu in grote groepen zien; in het water of grazend in een weiland. Terwijl veel vogels ’s winters vertrekken naar het warme zuiden, zijn er ook vogels die het bij ons al een stuk aangenamer vinden en hier komen overwinteren. Zo’n wintergast is de zwaan, ze zijn hier tussen oktober en maart.

Drie soorten 

Wie gewoon hier blijft is onze eigen, inheemse knobbelzwaan (cygnus olor). De knobbelzwaan leeft ook ’s zomers in ons land. Je herkent hem aan zijn oranje snavel met zwarte knobbel. Hij wordt ook wel gehouden voor het dons. Een paar jaar geleden was er veel ophef over de zgn. zwanendrifters. Handelaren die zwanen kortwieken zodat ze niet weg kunnen. Later komen ze terug om de zwanen te vangen voor het dons. Dit gebeurt allemaal niet zachtzinnig. Tot voor twee jaar kon je er een vergunning voor krijgen, maar vanaf zomer 2016 is het zwanendriften verboden. Het kortwieken (“leewieken”  genoemd) is vanaf dit jaar ook verboden.

 

Vanuit het hoge noorden,  langs de Barentszee en uit IJsland komt de wilde zwaan (cygnus cygnus). Hij is even groot als de knobbelzwaan, maar hij heeft een gele snavel en geen knobbel. Ik las ook ergens dat hij zijn hals wat rechter zou houden, maar mijn vogelgids zegt daar niets over.  Het is de enige soort zwaan die in IJsland voorkomt. Toen ik er in de zomer was, was heb ik hem daar gezien.

Uit Scandinavië en Rusland komt de kleine zwaan (cygnus colombianus) bij ons op bezoek. De naam zegt het al: hij is kleiner dan de knobbelzwaan en de wilde zwaan.

Er zwemmen ook bruine zwanen tussen, dat zijn de jongen. Denk aan het verhaal van het lelijke jonge eendje…..

 

Het was natuurlijk heel erg leuk geweest als ik een paar van die overwinteraars op de foto had. Maar helaas, voor zover ik het kan zien, zijn het allemaal knobbelzwanen. Soms dacht ik nog even: ha, rechte hals! Maar nee, toch een zwarte knobbel. Maar als je ze onderweg tegenkomt, dan weet je waar je op moet letten. Natuurlijk hoor ik het graag als je een wilde of kleine zwaan hebt gespot.

Deze zwanen zag ik bij Leusden.

Lees hier over het verbod op zwanendriften

De Helleborus

(Helleborus orientalis)

Vorig jaar liet ik jullie zien hoeveel soorten toverhazelaars (Hamamelis) er in januari bloeien. Maar er zijn nog een paar hele vroege bloeiers. De Helleborus bijvoorbeeld. Ik ben altijd weer blij als ik de Helleborus zie bloeien. En daar hoef ik niet eens ver voor te reizen: ze staan in mijn eigen tuin. Ik heb twee soorten: de Helleborus argutifolius en de Helleborus orientalis. De meest bekende is de Helleborus niger: die ook kerstroos genoemd wordt. De H.orientalis bloeit met mooie pastelkleuren,maar donkergroen, rommelig blad. H. argutifolius  bloeit met trosjes kleinere lichtgroene bloemen, ik vind het blad mooier ingesneden.

 

Helleborus argutifolius

En dan ineens is ze er.   
Alle kleur lijkt verdwenen,
de laatste blaadjes
de eerste sneeuw.
Dan laat zij zich zien
kleuren van waterverf
tegen het wit en de grijze grond.
Een tere kracht
in dit donkere seizoen.

 

 

 

(Uit)zaaien of scheuren.

De Helleborus hoort tot de plantenfamilie Ranunculaceae, waar ook de boterbloem bij hoort. Veel soorten hebben hangende bloemen.Voor het zicht is dat minder mooi en daarom worden er nieuwe soorten gekweekt met bloemen die rechtop staan. Dat oogt mooier, maar voor de plant is het een nadeel: de hangende kelk houdt de meeldraden en stampers droog. De Helleborus is een zelfbestuiver. Dat wil zeggen dat stuifmeel uit de bloem terecht komt op de stempel van dezelfde bloem. Zo wordt zaad gevormd. Mooi geregeld door de natuur, want insecten zoals hommels en bijen, om te helpen bij de bestuiving, zie je in de winter maar weinig.

Ik heb mijn Helleborusplanten gewoon zelf gezaaid. Ze zaaien zich ook zelf uit en ze kruisen soms ook onderling. Dus je weet nooit precies wat je krijgt. Als je per se eenzelfde plant wil, kun je beter scheuren. Als je zaad hebt geoogst is het belangrijk om het zo vlug mogelijk uit te zaaien, want de kwaliteit gaat snel achteruit. Het ontkiemen duurt vrij lang. er moet een winter overheen voor de plantjes echt opkomen. Daarom kan het handig zijn om in potjes te zaaien, zodat je ze ’s zomers niet wegschoffelt. Eenmaal boven de grond groeien ze hard en zijn ze bijna onverwoestbaar. Volgens het boekje hebben ze graag kleigrond, maar bij mij op het zand gaat ook prima.

Helleborus Orientalis kan ook op een vaas, maar ze staan niet erg lang.

De Toverhazelaars nog eens zien? Kijk hier

 

26 Synoniemen

De poëzieweek is weer begonnen.

Poëzie is overal! Dit gedicht komt uit mijn agenda. Ik heb eigenlijk altijd een agenda van Amnesty International. Om te kunnen schrijven, krabbelen, poppetjes tekenen enz. enz.  De AI-agenda ziet er altijd mooi uit met een mooie kaft en vanbinnen teksten, gedichten en illustraties.

26 Synoniemen

Ik ben waardevol
narcis, lief, pioenroos en schoon zijn mijn zussen
mijn moeder is zuiver, mijn vader tevreden
mijn broers zijn groot en klein
we zijn nakomelingen van Venus.

Ik kom uit een taal waar schoonheid
zesentwintig synoniemen heeft
misschien meer
alle namen in de natuur kan je kiezen
voor je kinderen en er is niemand die
woorden als oever, loot, regen, tros
tijd,hert, dauw, moedig en vreugde
overdreven of cliché vindt.

Ik ben waardevol
narcis, lief, pioenroos en schoon zijn mijn zussen
mijn moeder is zuiver, mijn vader tevreden
mijn broers zijn groot en klein
we zijn nakomelingen van Venus en
als je denkt dat ik gek ben of onzin praat
kan je gerust in mijn geboorteakte duiken.

Nafiss Nia (geb. 1968), ze kwam in 1992 uit Iran naar Nederland. In dit gedicht zie ik hoe poëtisch en bloemrijk de Perzische taal is. Eskimo’s hebben tientallen woorden voor sneeuw. Robert Macfarlane verzamelt vele (oude) Engelse woorden die over het verschijnsel mist gaan. Het Perzisch heeft 26 woorden voor schoonheid. Wat een taal! Meer over Nafiss Nia lees je hier

Activiteiten in de poëzieweek 2018: gedichtendag

Witte kornoelje (Cornus alba)

Eind december maakte ik een “kerstboeket” met takken uit de tuin: hulst en witte kornoelje. Ertussen zette ik rode lelies, het was een feestelijk boeket met de rode besjes van de hulst en de rode takken van de witte kornoelje.

Witte kornoelje is een aardige struik met witte bloemen, die later zwarte bessen worden. Echt bijzonder wordt hij pas in de winter. Dan verkleuren de takken naar helderrood, wat heel mooi stond in mijn kerstboeket.

Nu is het januari, de lelies zijn allang uitgebloeid. Hoog tijd om ook de rest op te ruimen, dacht ik. Maar, de witte kornoelje had een verrassing voor me. De rode takken zijn uitgelopen en hebben kleine groene blaadjes gekregen. Zulk pril groen, dat kan ik niet weggooien!

Zodat er nu naast mijn pasgekochte hyacintenbollen twee vaasjes vol lenteachtige takjes staan. Sommige takjes hebben wortels gemaakt en kunnen later in de grond gestopt worden om uiteindelijk uit te groeien tot nieuwe struikjes. Ik heb niet zoveel plaats voor nog meer struiken. Dus als je het wil uitproberen, laat maar weten.

Witte kornoelje is een sterke struik, hij komt oorspronkelijk uit Siberië en kan dus wel tegen een beetje winterweer. Er zijn trouwens heel veel kornoeljesoorten met heel verschillende eigenschappen. En verwarrende namen: je hebt de gele kornoelje, die bloeit geel, de witte kornoelje bloeit wit en je hebt de rode kornoelje die bloeit…..ook wit, maar met kleinere bloemetjes dan de witte. De rode heet in het Latijn Cornus sanguinea (wat bloedrood betekent). Dat rode slaat dan op de herfstkleur van het blad en hij krijgt ook rode takken.

Deze zomer zag ik een Cornus Canadenis, dat is een lage kruipend plant, met weer heel andere, witte bloemen. (foto  links)